Портал тувиноведения

Tuva.Asia / Новые исследования Тувы

English version/Английская версия
Сегодня 24 апреля 2017 г.
16 декабря 2016 Тува . Общество

“Тыва дыл Хүнүн” байырлаанывыс азы «Үш үне» деп аттыг төөгү-өөредилиг диктант түңнелдери

Лидия Ооржак, ТР-ның НШХИ-туң тыва филология лабораториязының методизи

“Тыва дыл Хүнүн” байырлаанывыс азы «Үш үне» деп аттыг төөгү-өөредилиг диктант түңнелдериТыва Республикада бир дугаар эрткен «Тыва дыл Хүнүн» байырлаар ажыл-чорудулгаларның аразынга республиканың иштинге болгаш республикадан дашкаар тыва дылды билир чонга «Үш үне» деп аттыг төөгү-өөредилиг диктантыны 2016 чылдың октябрь 30-де чонга бижиткен турган.
 
Диктантыны бижидериниң удуртулгазын ТР-ның өөредилге болгаш эртем  яамызының Күрүнениң бюджеттиг эртем албан чери «Национал школа хөгжүдер институт», ТР-ның Дээди Хуралының (Парламент) чанында Аныяктар Хуралы (Парламент), тыва дыл болгаш чогаал башкыларының Ассоциациязы алган. Диктантының онаалгаларын НШХИ-туң тыва филология лабораториязының ажылдакчылары кылган, онаалгаларның экспертизазын тыва дыл, литература эртеминге, Тываның төөгүзүнге, географтыг айтырыгларынга хамаарышкан тускай эртемниглер эрттирген болгаш, эдилге-чазалганы, сүмелерни берген. Диктант дугайында медээни чонга таныштырып чедирерин кожууннарның тыва дыл, чогаал башкылары баш бурунгаар кылып, "Тыва дыл Хүнүнге” байырымныг, харыысалгалыг шинчини кииргеннер. КТРК "Тыва” байырлал бетинде дорт эфирни организастап, тыва дылды өөренириниң, салгалдарга арттырып бээриниң чугулазын көдүрген. ТР-ның Дээди Хуралының (Парламент) чанында Аныяктар  Хуралының (Парламент) кежигүннери кожууннарның администрациялары, сумуларның удуртулгалары-биле дорт харылзааны тудуп, Тывада бир дугаар эртип турар улуг байырлалдың эрттиринге таарымчалыг байдалдарны тургускан.
Диктантының чон аразынга чорутканының кол сорулгазы республиканың чонунуң төрээн дылынга хумагалыг чоруурун чедип алыры, ону салгалдарга арттырарының таарымчалыг аргаларын тургузарының айтырыгларын көдүрери; Тыва Республиканың географтыг байдалын, төөгүзүн, культуразын, чоннуң ажыл-амыдыралын өөрениринге сонуургалды бедидери; республиканың чонунуң тыва дыл, чогаал, төөгү талазы-биле билииниң деңнелин тодарадыры турган.
 
Диктантыны бижииринге 17 кожуун болгаш Ак-Довурак, Кызыл хоорайдан база Интернет четкизин ажыглап 2972 чон киришкен. Кожууннарга – 2148, Ак-Довурак хоорайга – 174, Кызыл хоорайга – 562, интернет четкизинче кирип бижээннерниң саны 88 болган.
 
Ниитизи-биле шын харыылаан баллдар болгаш киржикчилерниң хар-назынын барымдаалап, түңнелди үндүрерге, мындыг сан-чурагай үнүп кээр болду:

Шуптузун шын харыылаан киржикчи 80 балл алыр ужурлуг.

Эрткен чери

Киржикчилер

40-50 б.

50-60 б.

60– 70 б.

70-80 б.

1.

Кожууннар, Ак-Довурак, Кызыл хоорай

2972

881

808

519

100

 
2972 киржикчиниң 2304 кижи онаалгаларның чартыын күүсеткен, а тергииннерниң саны 100 болган.
Киржикчилерниң хар-назыны.

Эрткен чери

Киржикчилер

20 хар четпээн

21-40 х.

41-60 х.

60-80 х.

1.

Кожууннар, Ак-Довурак, Кызыл хоорай

2972

241

1302

941

118


Диктантының түңнелдеринден алгаш көөрге, бөдүүн ажылдакчылардан эгелээш, улуг эрге дужаалда ажылдап чоруур удуртукчуларга чедир тыва дылды школа назыны четпээн назылыг уруглар албан черлеринден, школа, ортумак, дээди өөредилге черлеринге чедир өөредиририниң чугулазын илереткен.
 
Ак-Довурак хоорайның 5 (даг техникуму болгаш 4 школа), Кызыл хоорайның 25 шөлдеринге (9, 3, 2, 11, 7, 5, 14, 15 дугаарлыг школалар, "Аныяк”, Н.К. Крупская, К. Чуковский аттыг база караа көрбестер ниитилелиниң библиотекалары, ТКУ, ТР-ның Аныяктар яамызы, Кызыл хоорайның өөредилге департаментизи, Кызыл хоорайның культура департаментизи, Арт-төп "Найысылал”, ТР-ның Дээди Хуралы, Культура яамызы, ТР-ның Алдан-Маадыр аттыг национал Музейи, Кызыл хоорайда кеш аарыгларының эмнелгези, РФ-ның социал камгаладылга фондузунуң ТР-да регионалдыг салбыры, ТР-ның КТРК "Тыва”, уруглар болгаш өг-бүле камгалалының төвү, ТР-ң девискээринге хамааты камгалал, чурттакчы чонну база девискээрни онза байдалдардан болгаш сугларга камгалаар ажыл-чорудулганы хандырар талазы-биле агентилели, тыва культура төвү) 562 киржикчилер бодунуң билиин шылгап келгеннер.
 
«Үш үне» деп аттыг төөгү-өөредилиг диктантыны бижииринге Тыва Республиканың 17 кожууннарының чону киришкен.
 
Бай-Тайга кожуунга 6 шөл (Хемчик, Кара-Хөл, Кызыл-Даг, Шуй, Тээли), Барыын- Хемчик кожуунга – 3 (Кызыл-Мажалык, Дөң-Терезин, Хөнделең), Мөнгүн-Тайга кожуунга – 3 (Мугур-Аксы №1, №2 школалары, Мөген-Бүрен), Чөөн-Хемчик кожуунга 1 шөл (Хайыракан), Сүт-Хөл кожуунга – 4 (Ак-Даш, Суг-Аксы, Ишкин, Бора-Тайга), Өвүр кожуунга – 5 (Дус-Даг, Солчур, Ак-Чыраа, Солчур, кожуун чагыргазы),  Чаа-Хөл кожуунга – 1 (Чаа-Хөл), Улуг-Хем кожуунга – 6 (Арыскан, Шагаан-Арыг №1, №2 школалары, Торгалыг, Ийи-Тал, эдип-чазаар колония), Таңды кожуунга – 10 (Бай-Хаак, Кызыл-Арыг, Усть-Хадың, Успенка, Балгазын, Межегей, Кочетово, Бай-Хаак, Сосновка, кожуун чагыргазы), Тес-Хем кожуунга – 5 (Самагалтай №1, №2 школалары, Ак-Эрик, Шуурмак, О-Шынаа), Эрзин кожуунга – 1 (Эрзин), Тере-Хөл кожуунга – 1 (Кунгуртуг), Тожу кожуунга – 3 (Ий, Адыр-Кежиг, Тоора-Хем), Каа-Хем кожуунга – 6 (Суг-Бажы, Бүрен-Бай-Хаак, Дерзиг-Аксы, Бояровка, Бүрен-Хем, Кундустуг), Кызыл кожуунга – 3 (Сукпак, Шамбалыг, Ээрбек), Пии-Хем кожуунга – 6 (Туран №1, №2 школалары, Аржаан, Хадың, Сушь, Сесерлиг), Чеди-Хөл кожуунга – 1 шөлдер ажылдаан.
 
Ам адаанда таблицаларда диктантының ниити түңнелдеринге хамаарыштыр сан-чурагайны киирдивис. Диктантының киржикчизи шупту айтырыгларны шын харыылаанының түңнелинде, 80 балл алыр ужурлуг. 40 баллдан азы ниити харыының чартыын алганындан өрү харыыларга даянып, кожуун бүрүзүн аңгылап көөрге, түңнел мындыг болган.

Кожуун

Киришкеннер

40-50 б.

50-60 б.

60– 70 б.

70-80 б.

1

Бай-Тайга

167

41

56

44

2

2

Барыын-Хемчик кожуун

153

54

43

12

3

3

Чөөн-Хемчик кожуун

55

15

14

12

1

4

Монгун-Тайга кожуун

155

52

40

27

9

5

Өвур кожуун

166

56

40

13

2

6

Сүт-Хөл кожуун

111

28

42

17

1

7

Чаа-Хөл кожуун

70

28

12

12

2

8

Улуг-Хем кожуун

126

16

25

51

11

9

Таңды кожуун

178

47

42

46

7

10

Чеди-Хөл кожуун

110

43

2

-

-

11

Эрзин кожуун

39

16

6

3

1

12

Тес-Хем кожуун

149

29

55

39

3

13

Кызыл кожуун

69

17

22

19

6

14

Тере-Хөл кожуун

31

7

13

5

-

15

Тожу кожуун

125

43

43

20

3

16

Каа-Хем кожуун

104

28

33

19

3

17

Пии-Хем кожуун

337

91

114

42

21

 

Ак-Довурак хоорай

174

63

61

28

-

 

Кызыл хоорай

562

157

175

110

25

 
Ниитизи-болган:

Эрткен чери

Киржикчилер

40-50 б.

50-60 б.

60– 70 б.

70-80 б.

1.

Кожууннар

2148

611

572

381

75

2.

Ак-Довурак

174

63

61

28

-

3.

Кызыл

562

157

175

110

25


Киржикчилерниң хар-назынын барымдаалап көөрге, мындыг түңнел үнүп келген.

Кожуун

Киришкеннер

20 хар четпээн

21-40 х.

41-60 х.

60-80 х.

1

Бай-Тайга

117

0

76

64

1

2

Барыын-Хемчик кожуун

153

3

75

65

3

3

Чөөн-Хемчик кожуун

55

3

31

15

3

4

Монгун-Тайга кожуун

155

0

65

30

5

5

Өвур кожуун

166

5

60

77

0

6

Сүт-Хөл кожуун

111

17

42

47

5

7

Чаа-Хөл кожуун

70

0

18

14

2

8

Улуг-Хем кожуун

126

0

66

47

2

9

Таңды кожуун

178

4

86

66

9

10

Чеди-Хөл кожуун

110

1

64

40

5

11

Эрзин кожуун

39

0

21

9

3

12

Тес-Хем кожуун

149

5

63

65

2

13

Кызыл кожуун

69

8

29

31

0

14

Тере-Хөл кожуун

31

9

9

12

2

15

Тожу кожуун

125

4

78

36

0

16

Каа-Хем кожуун

104

13

47

28

6

17

Пии-Хем кожуун

337

55

144

99

13

 

Ак-Довурак хоорай

174

25

80

48

21

 

Кызыл хоорай

562

32

248

148

36

 

 

Ниитизи-биле:


Эрткен чери

Киржикчилер

20 хар четпээн

21-40 х.

41-60 х.

60-80 х.

1.

Кожууннар

2148

184

974

745

61

2.

Ак-Довурак

174

25

80

48

21

 

Кызыл

562

32

248

148

36

 

 

Ниити түңнелди кылып турар коммисия кежигүннери онаалгаларның күүселдезиниң шынарын дараазында деңнел-биле үндүргеш, тергииннерге хүндүлүг бижиктерни байырлыг байдалда тыпсыр деп түңнээн: 76-80 – шыырак деңнел, 75-70 – шору деңнел, 71– 65 ортумак деңнел.


Эрткен чери

Киржикчилер

76-80 балл

75-71 балл

70 – 66 балл

1.

Кожууннар

2148

4

39

123

2.

Ак-Довурак

174

-

-

7

3.

Кызыл

562

19

13

47


 

Онаалгаларны кылып тура, киржикчилер аразындан ат, фамилиязын, хар-назынын айытпаан болганы-биле саннарда карышкактар болу бээриниң магадылалы барын дыңнадып каалы.
 
Тыва төөгүзүнде бир дугаар улуг шимчээшкинни эгезинден төнчүзүнге чедир кады демнежип ажылдаан эш-өөрге база катап өөрүп четтиргенивисти илереттивис.

На сайте установлена система Orphus. Если вы обнаружили ошибку, пожалуйста, сообщите нам, выделив фрагмент с ошибкой и нажав Ctrl + Enter. Ваш браузер останется на этой же странице.

Информация
Зарегистрированным читателям доступна функция комментирования публикаций. Обратите внимание: возможна авторизация через социальные сети.

ВКонтакте ОБСУЖДЕНИЕ

© 2009—2017, Тува.Азия - портал тувиноведения, электронный журнал «Новые исследования Тувы». Все права защищены.
Сайт основан в 2009 году
Зарегистрирован в качестве СМИ Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (Роскомнадзор), свидетельство о регистрации Эл №ФС77-37967 от 5 ноября 2009 г.

При цитировании или перепечатке новостей — ссылка (для сайтов в интернете — гиперссылка) на новостную ленту «Тува.Азия» обязательна.

Рейтинг@Mail.ru

География посетителей сайта